Een niet altijd zo perfecte combinatie

Op het moment dat ik mensen vertel dat ik ADHD en autisme heb, wordt er vaak met ongeloof en verbazing gereageerd. Ze hebben vaak een verkeerd beeld van zowel ADHD als van autisme en van de combinatie hebben ze totaal geen beeld. Nu kan ik dat wel begrijpen, want het is nog niet zo lang dat ADHD en autisme officieel samen vastgesteld kunnen worden. Er is een handboek voor de psychiatrie waarin dit alles wordt beschreven en wat zo’n beetje de standaard is: de DSM. In 2013 is daar de huidige versie DSM-5 van uitgekomen en sindsdien sluiten ADHD en autisme elkaar niet meer uit. Maar hoe werkt dat dan in de praktijk?

Het is misschien een open deur, maar mensen die zowel ADHD als autisme hebben, vertonen trekken van beide. Soms komt het een meer naar voren in bepaalde situaties, de andere keer het andere. En – ik kan het niet genoeg benadrukken – net als mensen die maar een van de twee hebben, is het bij iedereen verschillend. Ook al is er een handleiding die de symptomen van ADHD en autisme (en aanverwante zaken) beschrijft, dat betekent nog niet dat je dat als universele handleiding kunt zien voor de personen die het hebben. Ik kan illustreren hoe het voor mij werkt, maar bij een ander kan het zich weer anders uiten.

Een misverstand is ook dat ADHD en autisme tegengesteld zijn. Het stereotype beeld overheerst dat mensen met ADHD altijd druk zijn en met autisme rustig. Dat is soms net andersom: iemand met ADHD kan heel stil zijn met een wirwar van gedachten in het hoofd en iemand met autisme kan heel druk praten over een specifiek onderwerp. Er is ook veel overlap tussen ADHD en autisme. Zo kan het in een drukke omgeving voor zowel mensen met ADHD als mensen met autisme te veel worden na een tijd. Een enkele keer lukt het iemand met ADHD om zich extra goed op een ding te kunnen concentreren en dat lijkt dan weer veel op hoe iemand met autisme dat doet.

Ikzelf onderga in de ogen van anderen een gedaanteverwisseling vanaf de eerste kennismaking totdat een hele tijd later als ik en andere mensen elkaar beter kennen. In het begin is bij mij het autisme veel sterker zichtbaar en ben ik erg stil. Later als ik een beetje gewend ben word ik spraakzamer en kan ik zelfs heel druk zijn, dan wordt het anderen wel duidelijk dat ik ADHD heb. Met werkzaamheden komt juist de ADHD als eerste naar voren. Dan zie je mij allerlei dingen door elkaar heen doen en ben ik heel erg chaotisch. Desondanks ben ik heel precies in mijn werk en komt daar het autisme weer boven.

Soms combineert het dus heel goed. Drie dingen heel precies door elkaar heen doen kan heel nuttig zijn. Ook kan ik iets volgens een plan doen, maar als het dan anders loopt, kan ik vaak wel goed improviseren. Er zijn echter momenten waarop het niet zo fijn is. Als ik bijvoorbeeld weet te voorkomen dat ik iets er zomaar uit flap, dan kan het later toch nog gebeuren dat ik nogal bot iets zeg. En de combinatie zoveel mogelijk tegelijk willen doen en perfectionisme zorgt er voor dat ik vaak te lang door blijf gaan waardoor ik weer vermoeid raak. Ik kan echter met de kennis die ik nu heb gelukkig wat beter op de rem trappen.

Vorig jaar november was ik op vakantie in Zuid-Limburg. Daarbij ben ik ook in Maastricht geweest. Het is een mooie stad om doorheen te wandelen en ik heb ook daar foto’s gemaakt waarvan ik er hier een aantal laat zien.